پژوهشگر: حسین مقدسی

دانش آموختۀ کارشناسی ارشد ژئوفیزیک (گرایش ژئوالکتریک) از دانشگاه تهران.

[email protected]

مقدمه:

از عواملی که باعث میشدند که نیاکان قدیم، یک محدودۀ جغرافیایی را به عنوان سکونتگاه دائم خویش انتخاب کنند میتوان به نحوه و میزان دسترسی به آب، حاصلخیزی زمین، شرایط اقلیمی، دسترسی به مصالح ساختمانی، فلزات پایه و نظیر اینها یاد کرد. حال در این مقاله بنده قصد دارم از این دیدگاه به این مسئله نگاه کنم که چرا و چگونه نیاکان مردمان شهرستان گلپایگان این منطقه را به عنوان سکونتگاه دائمی خود برگزیده اند و اینکه آنان چگونه توانسته اند به بهترین شکل از شرایط محیطی پیرامون خود بهره گیری نمایند و تمدن بزرگی که در دشت فعلی گلپایگان واقع است را بنا نهند؟

در این پژوهش به چهار عامل اصلی، مهم و تأثیرگذار ظهور شهرنشینی و مدنیّت در شهرستان گلپایگان اشاره میشود.

الف) از منظر نحوۀ تأمین آب:

استفاده از تکنیک منحصر بفردی به نام «قنات»[1] در زمانیکه هنوز موتور پمپی وجود نداشت، میتوانست آب زیرزمینیی که از ارتفاعات منطقه به سوی دشت گلپایگان حرکت میکرده را به صورت ثقلی به سطح آورده و از آن برای مشروب کردن اراضی کشاورزی استفاده کرد؛ لذا به غیر از معدود روستاهایی که از طریق رودخانه مشروب میشدند، اکثر قریب به اتفاق قریات شهرستان گلپایگان از طریق حفر قنات در سه راستای عمده مشروب میشده اند: